Crystal Clear action lock3.png
Overzicht beheerpagina's

Elke dag van het jaar wordt er op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar [1]. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Artikelen van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


20 maart
Lente geschilderd door Giuseppe Arcimboldo

Lente (of voorjaar) is een van de vier seizoenen. Het astronomisch bepaalde begin van de lente is de lentenachtevening (rond 20 maart - in 2010 op 20 maart - op het noordelijk halfrond en rond 23 september op het zuidelijk halfrond). De zon gaat dan door het lentepunt en de dag en de nacht zijn ongeveer even lang. De lente eindigt met de zomerzonnewende (rond 21 juni op het noordelijk halfrond en 21 december op het zuidelijk halfrond). Om praktische, maar ook klimatologische redenen begint de meteorologische lente eerder, op 1 maart op het noordelijk halfrond en op 1 september op het zuidelijk halfrond. Deze duurt dan tot 1 juni respectievelijk 1 december. Tijdens de lente gaan planten (weer) groeien en bloeien. (Lees verder)

 
Laatste 10 artikelen Toekomstige 10 artikelen
19 maart
Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg

De Indusbeschaving (ca. 3300—1300 v. Chr., met een bloeitijd van 2600—1900 v. Chr.) raakte in de loop van de geschiedenis vergeten, maar werd herontdekt in de jaren twintig van de 20e eeuw. Zij behoort samen met de beschaving van Mesopotamië, het Oude Egypte, de Minoïsche beschaving en die van China tot de eerste hoogontwikkelde beschavingen ter wereld. De Indusbeschaving is vooral bekend van vele archeologische opgravingen in een gebied langs de Indus en de Ghaggar-Hakrarivier (thans in Noordwest-India en delen van Pakistan). Mogelijk verwijst de Sumerische aanduiding "Meluhha" naar de Indusbeschaving. (Lees verder)

21 maart
Petacchi MSR 2005.jpg
Milaan-San Remo (Italiaans: Milano-Sanremo) is de eerste grote klassieker van het wielerseizoen. De 100e editie werd op 21 maart 2009 gereden. Het was de eerste wedstrijd op de kalender van de Wereldbeker wielrennen (tot 2004) en was van 2005 tot en met 2007 de eerste eendagswedstrijd van de UCI ProTour. Haar bijnaam is La Primavera ('de lente'), al spreken sommigen ook van la prima vera, 'de eerste échte' wielerklassieker van het jaar. Wat overwinningen betreft is Eddy Merckx recordhouder. Hij won de wedstrijd maar liefst zeven keer. (Lees verder)
18 maart
Quetelet.gif

De queteletindex, in het Engels body mass index, is een algoritme om op grond van de lengte en het gewicht van een persoon te bepalen of deze overgewicht heeft. De formule werd voorgesteld door de Gentenaar Adolphe Quételet. De queteletindex geldt voor personen ouder dan 20 jaar. De waarde van de index is gelijk aan het gewicht van de persoon (in kilogram) gedeeld door het kwadraat van de lengte (in meter):

\mbox{queteletindex} = \frac{\mathrm{gewicht}}{\mathrm{lengte}^2} (Lees verder)
22 maart
Hugo de Groot

Hugo de Groot (1583-1645) was een Nederlands rechtsgeleerde. Hij schreef onder andere Latijnse tragedies, theologische verhandelingen en ook Latijnse en Nederlandse gedichten. Even na 1600 laaiden er in Nederland godsdienstige twisten op. Prins Maurits veroordeelde de remonstrant Hugo de Groot 'ter eeuwige gevangenisse' op Slot Loevestein. Vermaard is zijn ontsnapping aan deze gevangenschap. Op 22 maart 1621 wist hij met behulp van zijn vrouw en dienstmeisje in een boekenkist te ontkomen. (Lees verder)

17 maart
Waterpolo man up.jpg

Waterpolo ontstond halverwege de 19e eeuw als de 'watervariant' van handbal of rugby. Het is een balsport met zwemmende teams die vooral in Zuid- en in Oost-Europa grote populariteit geniet, en daar professioneel wordt beoefend. De bedoeling is om een bal zo vaak mogelijk in het doel van de tegenpartij te werpen. Elke geslaagde poging levert één doelpunt op. Het team dat aan het eind van de wedstrijd de meeste doelpunten heeft gemaakt, wint. (Lees verder)

23 maart
Wilde narcis

De wilde narcis (Narcissus pseudonarcissus) is een narcis die oorspronkelijk voorkomt in weilanden, bossen en op rotsige plekken. De wilde variant staat op de rode lijst als zeer zeldzaam en sterk afgenomen. Tegenwoordig wordt de plant veelvuldig gekweekt en wordt vaak verwilderd aangetroffen. De bladeren en de bloemstengel ontspringen uit een bol. Deze bol is giftig. Wilde narcissen worden 20 tot 35 cm lang. De wilde narcis bloeit alleenstaand. De plant bloeit in het voorjaar: van maart tot mei. (Lees verder)

16 maart
Pentagram als magisch symbool, de tekens zijn astrologisch

Magie (soms ook tovenarij genoemd) is de veronderstelde invloed die een magiër via onzichtbare krachten zou kunnen uitoefenen op gebeurtenissen in de materiële wereld. In het westen wordt magie onderscheiden van vormen van religiositeit die ook beroep doen op het bovennatuurlijke als verklaringsmodel, al is dit vanuit antropologisch standpunt niet goed verdedigbaar. Praktijken die als magisch worden gezien zijn onder meer voorspellen, astrologie, bezweringen, alchemie, tovenarij en spiritisme. (Lees verder)

24 maart
Michiel de Ruyter, geschilderd door Ferdinand Bol in 1667

Michiel Adriaenszoon de Ruyter (Vlissingen, 24 maart 1607 - Baai van Syracuse, 29 april 1676) is de bekendste zeeheld in de Nederlandse geschiedenis. In de eerste drie Engels-Nederlandse Oorlogen speelde hij een belangrijke rol. Daarnaast nam hij deel aan diverse oorlogen in de Oostzee en tegen piraterij in de Middellandse Zee. De Ruyter was afwisselend in dienst van de staat en van reders, en was zelfs een tijdlang als zelfstandig ondernemer actief in de walvisvaart. Lees verder

15 maart
HongaarsRoemenië.PNG

De Hongaarse minderheid in Roemenië herdenkt op 15 maart de Hongaarse Revolutie van 1848. Met ongeveer anderhalf miljoen mensen, of 6,6% van de totale Roemeense bevolking, is het een van de grootste minderheden in Europa. In Szeklerland, een deel van Zevenburgen, maken de Hongaarstalige Szeklers zelfs de meerderheid uit. De Hongaren beschikken over eigen politieke partijen, culturele instellingen en media, en hangen over het algemeen ook andere godsdiensten aan dan de andere etnische groepen in Roemenië. Voor de toetreding tot de EU en de NAVO verziekten geschillen over de grenzen en de rechten van minderheden eeuwenlang de Hongaars-Roemeense betrekkingen. De kou is nog steeds niet uit de lucht, want de Hongaarse minderheid streeft, gesteund door de regering in Boedapest, naar autonomie. (Lees verder)

25 maart
EU Roma Musei Capitolini hall.jpg

Het Verdrag van Rome werd op 25 maart 1957 ondertekend. Het was de start van de Europese integratie die leidde tot de de huidige Europese Unie. Het verdrag werd ondertekend in een zaal van de Capitolijnse musea. De samenwerking binnen de toenmalige EEG bleef lange tijd beperkt tot Economische zaken. Zo kwam er een 'douane-unie' (geen interne douaneheffing, gemeenschappelijke buitengrens met vaste tarieven), en was er nauwe samenwerking op het gebied van de landbouw. Later groeide tussen de aangesloten landen ook de samenwerking op andere gebieden, totdat op 1 januari 1993 het Europa zonder binnengrenzen een feit werd. (|Lees verder)

14 maart
DSC00406 - Tempio E di Selinunte - Zeus ed Hera - Ca. 450 a.C. - Foto G. Dall'Orto.jpg

De hieros gamos (Oudgrieks: ἱερὸς γάμος / hieròs gámos) of hierogamie (ἱερογαμία / hierogamía of θεογαμία / theogamía) (heilige huwelijk) was in de Oudheid het huwelijk tussen een god en een godin of de nabootsing door mensen. In de mythologie moest een koning zijn macht en de vruchtbaarheid van zijn land handhaven door zich te verenigen met de priesteres van de vruchtbaarheidsgodin. Deze hieros gamos had plaats in het 'heilige der heiligen' van de tempel. In de alchemie staat het heilige huwelijk voor fermentatie. (Lees verder)

26 maart
Beethoven door Joseph Karl Stieler in 1820

Ludwig van Beethoven (vermoedelijk 16 december 177026 maart 1827) was een Duitse pianist en componist. Hij was één van de belangrijkste personen in de periode tussen de classicistische en romantische muziek. Tot op heden is Van Beethoven nog steeds één van de beroemdste en invloedrijkste musici aller tijden. De laatste 13 jaar van zijn leven was hij volledig doof. Het weerhield hem er niet van te componeren en op te treden.

Beethoven schreef negen volledige symfonieën. De finale van zijn negende symfonie is sinds 1972 het Europees volkslied. In zijn laatste levensjaar maakte Beethoven enkele schetsen voor zijn hypothetische 10e symfonie. In de 20e eeuw gebruikte de Britse musicoloog Barry Cooper (1949) de schetsen om Beethovens 10e symfonie te schrijven, die dus voor het grootste deel op Coopers conto kwam te staan. (Lees verder)

13 maart
Verspreiding van het West-Vlaams

Het West-Vlaams of West-Vlams wordt door ongeveer een miljoen mensen in West-Vlaanderen, het westen van Zeeuws-Vlaanderen en de Franse Westhoek gesproken. Het West-Vlaams is van Nederfrankische oorsprong maar kent veel ingveoonse en Picardische invloeden, wat het onderscheidt van andere Nederlandse dialecten. In de 19de eeuw bestond er een beweging die het katholieke (West-)Vlaams wilde afscheuren van het calvinistische (Noord-)Nederlands, met Guido Gezelle en De Bo als voorvechters. Deze poging heeft nooit succes gehad, maar door zijn geïsoleerde ligging en de geringe verstedelijking in de regio is het dialect ook nu nog maar weinig beïnvloed door het Standaardnederlands. Het West-Vlaamse klanksysteem vertoont sterke gelijkenis met het Middelnederlands, en is daarmee één van de oudste en best bewaarde Nederlandse dialecten. (Lees verder)

27 maart
Willem van Ockham

De Brockenbahn is een smalspoorlijn in de Harz, die geëxploiteerd wordt door de Harzer Schmalspurbahnen. De lijn werd op 27 maart 1899 geopend, en loopt sinds dien naar de top van de hoogste berg van Noord-Duitsland, de Brocken. In de tijd van de DDR werd de spoorlijn uitsluitend gebruikt voor bewoners van Schierke en de grenstroepen van de Sovjet-Unie. Na de éénwording van Duitsland werd de spoorlijn gerenoveerd, en rijdt sinds 1991 dagelijks, in het gehele jaar, met vele toeristen van en naar de Brocken. Op de lijn wordt uitsluitend met stoomtreinen gereden. De Brockenbahn, Harzquerbahn en de Selketalbahn zijn bijelkaar de langste smalspoorbaan van Duitsland. (Lees verder)

12 maart
De haven van Nieuw-Nickerie

Nieuw-Nickerie (spreek uit 'nieuw niekeerie') is naar inwonertal de tweede plaats van Suriname en de hoofdplaats van het district Nickerie, gelegen op de linkeroever van de rivier de Nickerie. In het verleden was het districtscentrum van Nickerie, Nieuw-Rotterdam, verder stroomafwaarts gesitueerd. Deze plaats overstroomde echter meermalen en men besloot om het districtscentrum te verplaatsen naar de locatie van het huidige Nieuw-Nickerie. Het telt circa 12.000 inwoners en is verreweg de grootste en belangrijkste plaats van het district. (Lees verder)

28 maart
Fax

De telefacsimile, kortweg fax of telefax, is in Japan ontwikkeld, parallel met de ontwikkeling van de telex in de westerse wereld.

Om de beperkingen van de baudotcode en het veel karakters tellende Japanse alfabet te omzeilen, begon men in Japan een manier te ontwikkelen om een blad papier optisch in te lezen en dan elektronisch te coderen. De resulterende codering kon vervolgens worden gecomprimeerd en via een modem doorgestuurd naar een ander telefaxtoestel, dat eveneens via een gewone telefoonlijn verbonden was.

Telefax had dus als groot voordeel dat gebruik kon worden gemaakt van de ontwikkeling van de modemcommunicatietechnieken en dat er geen apart netwerk nodig was, in tegenstelling tot telex. Mede daardoor begon de telefax sinds de jaren tachtig van de twintigste eeuw geleidelijk de telex in bedrijven te verdringen. Momenteel zien we dat de telefax op haar beurt wordt verdrongen door e-mail. (Lees verder)

11 maart
Johann Sebastian Bach (1748)

Johann Sebastian Bach (1685-1750) was een Duits componist van barokmuziek. Hij wordt algemeen gezien als een van de grootste en invloedrijkste componisten uit de muziekgeschiedenis. Bach werd op 21 maart 1685 in Eisenach geboren, waar hij op 23 maart gedoopt werd. Hij kreeg op jonge leeftijd van zijn vader Johann Ambrosius Bach vioolles. Daarnaast kreeg hij orgellessen van de kerkorganist van Eisenach. In 1695 stierven zijn ouders kort na elkaar en de tienjarige Bach werd ondergebracht bij zijn oudere broer Johann Christoph, die in Ohrdruf organist was en hem orgel- en klavecimbelles gaf. (Lees verder)

29 maart
Straatnaambord in het Zeeuws, Westkapelle

Het Zeeuws is een samenvattende benaming voor een samenhangende groep dialecten in het zuidwesten van Nederland, met name in de provincie Zeeland. Behalve in Zeeland spreekt men het Zeeuws ook op Goeree-Overflakkee, en vanouds in het zuidwesten van het eiland Voorne (in Rockanje, Oostvoorne en Helvoet). In principe heeft ieder dorp zijn eigen dialect, maar toch valt er een redelijke onderverdeling in regiolecten te maken; de meeste beslaan één voormalig eiland. De Zeeuwse dialecten vormen een dialectcontinuüm met het West-Vlaams en zijn daar zeer aan verwant doordat ze eenzelfde ontwikkeling hebben doorgemaakt. Er is ook een dialectcontinuüm met het Hollands, maar tussen het Zeeuws en het Brabants is er een scherpe grens. (Lees verder)

10 maart
Herman Van Rompuy portrait.jpg

Herman Achille Van Rompuy (Etterbeek, 31 oktober 1947) is een Belgische politicus van de christendemocratische partij CD&V die tussen 30 december 2008 en 25 november 2009 de premier van België was. Op 19 november 2009 werd bekendgemaakt dat hij was verkozen tot de eerste permanente voorzitter van de Europese Raad, informeel ook wel president van Europa genoemd. Zijn ambtstermijn begon effectief op 1 januari 2010. (Lees verder)

30 maart
Domaro en McLeod Ganj.jpg

McLeod Ganj, ook bekend als Boven Dharamsala, is een voorstad van Dharamsala in het district Kangra in de Himachal Pradesh, India. Het is de woonplaats van de veertiende dalai lama, Tenzin Gyatso, sinds zijn vlucht in 1959 uit Tibet. Vanwege de grote populatie Tibetanen wordt het ook wel Little Lhasa genoemd en de regio overeenkomstig Little Tibet. Verder zijn er de Tibetaanse regering en parlement in ballingschap gevestigd. (Lees verder)